«ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى عالىمدارىنىڭ رەسەي فەدەراسياسىنداعى عىلىمي ءىسساپارى قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن زەرتتەۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى جاڭالىقپەن تولىقتى. ماسكەۋدەگى رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنىڭ قولجازبالار قورىنان ياساۋيا تاريقاتىنىڭ تاريحى مەن رۋحاني ءىلىمىن زەردەلەۋدە ايرىقشا ماڭىزعا يە سيرەك قولجازبا انىقتالدى.
بۇل – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن جان-جاقتى زەرتتەۋ، ياساۋيتانۋ عىلىمىن جۇيەلى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى بەكىتكەن ياساۋيتانۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ ءىس-شارالار جوسپارى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان عىلىمي جۇمىستاردىڭ ناقتى ناتيجەسى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە قاراستى «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى سوڭعى جىلدارى ياساۋيتانۋ عىلىمىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە باعىتتالعان كەشەندى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ ءبىر توپ عالىمدارى رەسەي فەدەراسياسىنا ارنايى عىلىمي ءىسساپارعا اتتاندى. عىلىمي ەكسپەديسيا قۇرامىندا ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسشىسى سايپۋللا موللاقاناعات ۇلى، «قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتاردى زەرتتەۋ» ءبولىمىنىڭ باسشىسى الەنا بالتابايەۆا جانە اعا عىلىمي قىزمەتكەر، ءماتىنتانۋشى ۇلىقبەك جۇنىسبايەۆ جۇمىس جۇرگىزۋدە. زەرتتەۋشىلەردىڭ نەگىزگى ماقساتى رەسەي ارحيۆتەرى مەن كىتاپحانا قورلارىندا ساقتالعان قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىنا قاتىستى قولجازبالاردى انىقتاپ، ولاردى عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەپ، وتاندىق عىلىم اينالىمىنا ەنگىزۋ.
ءىسساپار بارىسىندا عىلىمي توپ رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، بەلگىلى شىعىستانۋشى اليكبەر اليكبەروۆپەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا تۇركى-يسلام وركەنيەتىنىڭ جازبا مۇرالارىن ساقتاۋ، قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن بىرلەسىپ زەرتتەۋ، شىعىستىق قولجازبالاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ جانە حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اكادەميك الداعى ۋاقىتتا رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتى مەن قازاقستانداعى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى اراسىندا ورتاق عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
عىلىمي ساپاردىڭ ەڭ ماڭىزدى ءارى جەمىستى ناتيجەسى ماسكەۋدەگى رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنىڭ قولجازبالار قورىندا بەلگىلى بولدى. قور كاتالوگتارىن جۇيەلى تۇردە زەردەلەۋ بارىسىندا عالىمدار «حۋججات از-زاكيرين لي-رادد ال-مۋنكيرين» («زىكىردى تەرىستەۋشىلەرگە قارسى زىكىر ەتۋشىلەردىڭ دالەلى») اتتى ەڭبەكتىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن عىلىمي ورتادا كەڭىنەن ءمالىم بولماعان قولجازبا نۇسقاسىن انىقتادى.
بۇل ەڭبەك XVII عاسىردا بۇحارادا جازىلعان جانە ياساۋيا تاريقاتىنىڭ رۋحاني دۇنيەتانىمىن باياندايتىن ەڭ ماڭىزدى جازبا دەرەككوزدەردىڭ ءبىرى سانالادى. قولجازبادا جاريا زىكىر ءداستۇرىنىڭ شاريعاتتاعى ورنى، سوپىلىق تاربيەنىڭ قاعيدالارى، رۋحاني ساباقتاستىق ماسەلەلەرى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلىپ، قوجا احمەت ياساۋيدەن باستالاتىن رۋحاني سيلسيلا، حاكىم اتا، زەڭگى اتا جانە كەيىنگى ياساۋيا شايحتارى تۋرالى قۇندى تاريحي مالىمەتتەر قامتىلعان.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل قولجازبانىڭ عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلۋى ياساۋيتانۋ عىلىمىنىڭ دەرەكتىك قورىن جاڭا مالىمەتتەرمەن تولىقتىرىپ قانا قويماي، ياساۋيا ءىلىمىنىڭ تاريحي دامۋىن، تۇركى سوپىلىق مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋ ەرەكشەلىكتەرىن جانە رۋحاني ساباقتاستىقتىڭ ەۆوليۋسياسىن تەرەڭىرەك زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جاڭالىق وتاندىق گۋمانيتارلىق عىلىم ءۇشىن عانا ەمەس، حالىقارالىق ياساۋيتانۋ زەرتتەۋلەرىنە دە ەلەۋلى ۇلەس قوسپاق.
قازىرگى ۋاقىتتا ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ عالىمدارى انىقتالعان قولجازبانىڭ عىلىمي سيپاتتاماسىن ازىرلەۋگە كىرىستى. الداعى كەزەڭدە ونىڭ ماتىندىك ەرەكشەلىكتەرى بەلگىلى نۇسقالارمەن سالىستىرىلىپ، تەكستولوگيالىق تالداۋ جۇرگىزىلەدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى عىلىمي جاريالانىمدار ارقىلى كوپشىلىككە ۇسىنىلىپ، وتاندىق عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلمەك.
سونىمەن قاتار رەسەيدەگى عىلىمي ىزدەنىستەر جالعاسىپ جاتىر. ەكسپەديسيا مۇشەلەرى قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىنا قاتىستى بۇرىن عىلىمي اينالىمعا تۇسپەگەن وزگە دە قولجازبالاردى انىقتاۋ باعىتىندا ارحيۆتەر مەن كىتاپحانا قورلارىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
بۇگىندە ياساۋيتانۋ عىلىمى تەك تاريحي مۇرانى زەرتتەۋ عانا ەمەس، ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ تامىرىن تەرەڭنەن تانىتاتىن ستراتەگيالىق عىلىمي باعىتقا اينالىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى عالىمدارىنىڭ بۇل عىلىمي ءىسساپارى قوجا احمەت ياساۋي مۇراسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە كەشەندى زەرتتەۋگە جاسالعان ماڭىزدى قادام. رەسەي ارحيۆىنەن انىقتالعان جاڭا قولجازبا مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن مىندەتتەردىڭ ناقتى عىلىمي ناتيجەسى.
ءاليا بىلدەبەكوۆا،
«ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني
مۋزەي-قورىعى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى «عىلىمي جاريالانىمدار جانە مەديا-كوممۋنيكاسيا» ءبولىمىنىڭ باسشىسى
