ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ózgermeli geosaıası ahýal jaǵdaıyndaǵy Úndistan men Qazaqstan seriktestigine arnalǵan dóńgelek ústel ótti, - dep habarlaıdy alnews.
Halyqaralyq qatynastar fakúltetiniń alańynda eki eldiń dıplomattary, ǵalymdary, sarapshylary jáne ýnıversıtet qaýymdastyǵynyń ókilderi bas qosyp, halyqaralyq júıe ózgerip jatqan kezeńdegi qazaqstandyq-úndistandyq yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn talqylady.
İs-sharany ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ halyqaralyq qatynastar fakúlteti men Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máseleleri ınstıtýty uıymdastyrdy. Dóńgelek ústel aralas formatta ótip, Qazaqstan men Úndistannan qatysqan mamandardy oflaın jáne onlaın keńistikte toǵystyrdy.
Kezdesýdiń basty oqıǵalarynyń biri eki basylymnyń tusaýkeseri boldy. Olar – aǵylshyn tilindegi «India–Kazakhstan Partnership in a Changing Geopolitical Order» kitaby jáne onyń orys tilindegi nusqasy – «Partnerstvo Indıı ı Kazahstana v menáúshıhsá geopolıtıcheskıh realıah». Osylaısha ǵylymı pikirtalas naqty akademıalyq eńbekpen tolyqty.
Aǵylshyn tilindegi basylymnyń redaktorlary – Ramakant Dvıvedı, Lalıt Aggarval jáne Quralaı Baızaqova. «Pentagon Press LLP» baspasynan jaryq kórgen kitap qazaqstandyq-úndistandyq seriktestiktiń qalyptasýy, qazirgi jaı-kúıi men keleshegine arnalǵan ujymdyq akademıalyq zertteý retinde usynyldy.
Basylym qazaqstandyq jáne úndistandyq avtorlardyń eńbekterin biriktiredi. Kitapqa bes baǵyt boıynsha toptastyrylǵan 21 taraý engen. Onda geosaıasat jáne strategıalyq orta, memlekettik qurylys jáne saıası-ekonomıkalyq damý, saýda men kólik baılanystary, energetıka jáne qaýipsizdik, sondaı-aq órkenıettik baılanystar men yntymaqtastyqtyń uzaq merzimdi keleshegi qarastyrylǵan. Mundaı keń aýqym Qazaqstan men Úndistan qatynastaryn dıplomatıa, ekonomıka, qaýipsizdik, bilim jáne mádenıet ózara toǵysatyn kópqabatty seriktestik retinde paıymdaýǵa múmkindik beredi.
Dóńgelek ústelge ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ halyqaralyq qatynastar fakúltetiniń profesory Fatıma Kýkeeva moderatorlyq etti. İs-sharany asha otyryp, fakúltet dekany Juldyz Saırambaeva akademıalyq dıalogtyń Qazaqstan men Úndistan arasyndaǵy senimdi nyǵaıtýdaǵy jáne ekijaqty kún tártibin mazmundyq turǵydan keńeıtýdegi mańyzyn atap ótti.
Qatysýshylarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Polshadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, 2021–2025 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Úndistan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi bolǵan Nurlan Jalǵasbaev, Úndistan Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy konsýldyǵynyń qyzmetkeri Hımanshı Týagı, «Úndistan – Ortalyq Azıa» qorynyń dırektory jáne MERI Halyqaralyq zertteýler ortalyǵynyń jetekshisi profesor Ramakant Dvıvedı, sondaı-aq Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máseleleri ınstıtýtynyń dırektory profesor Quralaı Baızaqova quttyqtaý sóz arnady.
Eki basylymnyń tusaýkeseri qazaqstandyq jáne úndistandyq zertteýshiler arasyndaǵy kópjyldyq ǵylymı baılanystyń jalǵasy boldy. Aǵylshyn tilindegi nusqany d-r Ramakant Dvıvedı men profesor Quralaı Baızaqova tanystyryp, onyń eki el sarapshylarynyń ortaq izdenisin kórsetetin akademıalyq joba retindegi mánine toqtaldy. Orys tilindegi nusqany halyqaralyq qatynastar fakúltetiniń dekany Juldyz Saırambaeva men profesor J.J. Juman tanystyrdy. Olardyń aıtýynsha, aýdarma zertteý nátıjelerin qazaqstandyq ǵylymı jáne sarapshylyq ortaǵa keńirek jetkizýge múmkindik beredi.
Talqylaý barysynda qatysýshylar eki eldiń dıplomatıalyq qatynastarynyń tarıhymen ǵana shektelmeı, búgingi seriktestiktiń strategıalyq mazmunyn aıqyndaıtyn naqty baǵyttarǵa nazar aýdardy. Dıskýssıanyń ózeginde aımaqtyq qaýipsizdik, energetıkalyq geosaıasat, kólik-logıstıkalyq dálizder, orta derjavalardyń róli, kópjaqty baılanystar, sondaı-aq ózgermeli halyqaralyq qatynastar júıesindegi Ortalyq Azıanyń orny turdy.
Dóńgelek ústeldiń mazmundyq bóligi qazaqstandyq-úndistandyq yntymaqtastyqtyń birneshe negizgi baǵytyn qamtydy. Profesor Ramakant Dvıvedı Ortalyq Azıadaǵy ózgermeli geosaıasatqa úndistandyq kózqarasty jáne Qazaqstannyń Nú-Delıdiń aımaqtyq strategıasyndaǵy ornyn sıpattady. D-r Kaverı Ganapatı azamattyq ıadrolyq energetıka jáne asa mańyzdy mıneraldar salasyndaǵy yntymaqtastyq múmkindikterine toqtaldy. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ profesory Malık Aýgan kólikti halyqaralyq qatynastardaǵy ıntegrasıa faktory retinde qarastyrsa, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazıa ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti Sanıa Nurdáýletova orta derjavalardyń róli men aımaqtyq turaqtylyq máselelerine nazar aýdardy.
Úndistandyq jáne qazaqstandyq sarapshylar qaýipsizdik, energetıka jáne gýmanıtarlyq baılanystarǵa qatysty keń aýqymdy máselelerdi de talqylady. Profesor Fırdoýs Tabassým Kashmır ýnıversıtetiniń zertteý mektebi turǵysynan Ortalyq Azıa problematıkasyna qatysty paıymyn usyndy. D-r Pramod Kýmar Djavaharlal Nerý ýnıversıtetiniń reseılik jáne ortalyqazıalyq zertteýlerge qatysty ǵylymı ustanymdaryn sıpattady. Juldyz Baızaqova Úndistan men Ortalyq Azıa qatynastary aıasyndaǵy energetıkalyq geosaıasat pen aımaqtyq qaýipsizdik máselelerin qarastyrdy.
Kólik baılanystary máselesine erekshe kóńil bólindi. Eýrazıanyń qaq ortasynda ornalasqan Qazaqstan úshin bul baǵyttyń ekonomıkalyq qana emes, strategıalyq máni de zor. Al Ortalyq Azıadaǵy qatysýyn nyǵaıtýǵa múddeli Úndistan úshin eýrazıalyq keńistik arqyly ótetin baǵyttar saýdany, iskerlik baılanystardy jáne ınstıtýsıonaldyq áriptestikti keńeıtýdiń mańyzdy alǵysharty sanalady.
Energetıka da mańyzdy taqyryptardyń biri retinde ataldy. Qatysýshylar Qazaqstan men Úndistannyń energetıkalyq qaýipsizdik, azamattyq ıadrolyq energetıka, asa mańyzdy mıneraldar jáne turaqty damý salalarynda yntymaqtastyqty keńeıtýge áleýeti bar ekenin atap ótti. Álemdik energetıkalyq naryqtar qaıta qurylyp jatqan jaǵdaıda bul baǵyttar eki el úshin uzaq merzimdi mańyzǵa ıe.
Ǵylym men bilimniń róline de jeke nazar aýdaryldy. Qazaqstandyq tarap halyqaralyq qatynastar, aımaqtyq qaýipsizdik jáne syrtqy saıasat máseleleri boıynsha saraptamalyq bazany júıeli túrde damytyp keledi. Osy turǵyda ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, halyqaralyq qatynastar fakúlteti jáne Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máseleleri ınstıtýty zertteý júrgizý, maman daıarlaý jáne halyqaralyq akademıalyq baılanystardy nyǵaıtý úshin mańyzdy alańǵa aınalyp otyr.
Úndistandyq tarap, óz kezeginde, «Úndistan – Ortalyq Azıa» qory, MERI Halyqaralyq zertteýler ortalyǵy, ýnıversıtettik jáne taldaý qurylymdary arqyly dıalogtyń tereńdeýine eleýli úles qosyp keledi. Úndistandyq zertteýshilerdiń qatysýy Ortalyq Azıany Úndistannyń strategıalyq múddeleri, baılanys saıasaty, energetıkalyq qaýipsizdik jáne Qazaqstanmen uzaq merzimdi seriktestik turǵysynan qarastyrýǵa múmkindik berdi.
Dóńgelek ústeldiń basty ıdeıalarynyń biri eki el ustanymdarynyń ózara tolyqtyǵy boldy. Qazaqstan Úndistannyń Ortalyq Azıadaǵy mańyzdy seriktesi retinde qarastyrylady. Onyń geosaıası, kólik, energetıkalyq jáne zıatkerlik áleýeti joǵary baǵalanady. Úndistan, óz kezeginde, aımaqtyń turaqty damýyna, ózara tıimdi baılanystardyń keńeıýine jáne kóppolárly dıalogtyń nyǵaıýyna múddeli iri azıalyq aktor retinde qabyldanady.
Talqylaý barysynda qatysýshylar akademıalyq dıplomatıanyń búgingi kúni syrtqy saıasattyń qosalqy baǵyty bolýdan shyǵyp kele jatqanyn atap ótti. Geosaıası belgisizdik jaǵdaıynda ýnıversıtetter, zertteý ınstıtýttary men sarapshylyq qaýymdastyqtar ekijaqty jáne aımaqtyq yntymaqtastyq úshin praktıkalyq mańyzy bar máseleler boıynsha kásibı ári mazmundy dıalog alańyn qalyptastyrady.
Tanystyrylǵan basylymdar osyndaı dıalogtyń nátıjesi retinde baǵalandy. Olar qazaqstandyq-úndistandyq ózara is-qımyldyń jınaqtalǵan tájirıbesin kórsetip qana qoımaı, Ortalyq Azıanyń áleýeti, kólik dálizderiniń bolashaǵy, energetıkalyq ornyqtylyq, orta derjavalardyń róli jáne ǵylymı ınstıtýttardyń strategıalyq seriktestikti damytýdaǵy úlesi sıaqty jańa zertteý suraqtaryn alǵa tartady.
Dóńgelek ústel qorytyndysy boıynsha qatysýshylar Qazaqstan men Úndistannyń odan ári jaqyndasýy úshin berik negiz bar ekenin atap ótti. Bul negiz dıplomatıalyq baılanystar men ekonomıkalyq múddelermen ǵana shektelmeıdi. Eki eldi turaqty Eýrazıaǵa, bilim almasýǵa, birlesken zertteýlerge, saraptamalyq baılanysqa jáne uzaq merzimdi ınstıtýsıonaldyq yntymaqtastyqqa degen ortaq múdde biriktiredi.
İs-shara suraq-jaýap sesıasymen aıaqtaldy. Qatysýshylar aımaqtyq turaqtylyqtyń keleshegi, Ortalyq Azıanyń qazirgi álemdik saıasattaǵy orny, kólik jáne energetıkalyq baılanystardyń damýy, sondaı-aq Qazaqstan men Úndistan arasyndaǵy strategıalyq seriktestiktiń odan ári evolúsıasy jóninde pikir almasty.
QazUÝ-da ótken dóńgelek ústel qazaqstandyq-úndistandyq qatynastardyń dástúrli dıplomatıalyq kún tártibinen keńeıip kele jatqanyn kórsetti. Búginde bul qatynastar bilimge, saraptamaǵa, akademıalyq baılanystarǵa jáne eki eldiń Eýrazıa bolashaǵyna áser etetin úderisterdi birlese paıymdaý qabiletine kóbirek súıenedi.
