قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ جاڭا ينۆەستيسيالىق سيكلدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەر شەڭبەرىندە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا جونىندەگى ديرەكتورى نادجي بەنحاسسين باستاعان حالىقارالىق ساراپشىلارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى، - دەپ حابارلايدى alnews.
تالقىلاۋعا ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ، پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ ءتوراعاسى اسەت ەرعالييەۆ، پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين جانە تاعى باسقالار قاتىستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا تابىسى جوعارى ەكونوميكاعا كوشۋ، ەكونوميكانىڭ ونىمدىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت، قارجىلاندىرۋدىڭ زاماناۋي قۇرالدارى سىندى ستراتەگيالىق ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسىلدى. بۇل باعىتتار ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ اناعۇرلىم باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمەن جانە ونىڭ تەحنولوگيالىق مودەلىن قالىپتاستىرۋ مىندەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ال ءوز كەزەگىندە، ءتۇرلى سالالاردا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار ينۆەستيسيالاردى ۇلعايتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەردى تولىقتىرادى.
كەزدەسۋدى اشا وتىرىپ، ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا جانە ينۆەستيسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. جاڭا كونستيتۋسيانىڭ قابىلدانۋىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە كوشۋدە. ينۆەستيسيالىق ساياسات جانە ينۆەستيسيالار تارتۋ ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ تۇراقتى ديناميكاسىن قولداۋدىڭ، ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ، تەحنولوگيالاردى جاڭارتۋدىڭ جانە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى بولىپ وتىر.
«مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى كوبىنەسە ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ساپاسى، ينستيتۋسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ جىلدامدىعى، سونداي-اق بولجامدى جانە تارتىمدى ىسكەرلىك ورتا قالىپتاستىرۋ قابىلەتىمەن ايقىندالادى. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندا ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تۇتاس ارحيتەكتۋراسى قۇرىلۋدا. ياعني، كاپيتال تارتۋ ءۇشىن شەت ەلدەردە سىرتقى كونتۋردى كۇشەيتۋدەن باستاپ ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى نىعايتۋ ءارى ەل ىشىندەگى جوبالاردى قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا دەيىنگى كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بارلىق قابىلدانعان شەشىمدەر قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا جانە ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان»، — دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
ق ر پرەمەر-مينيسترى دۇنيەجۇزىلىك بانك وكىلدەرىن ينۆەستيسيا تارتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ەلىمىزدەگى ەكوجۇيە تۋرالى حاباردار ەتتى. جاڭا شارالاردىڭ قاتارىندا ينۆەستورلار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندارعا قىزمەتى بارىسىندا جاعداي جاساۋ ءۇشىن «التىن ۆيزا» دەپ اتالاتىن ۆيزالىق رەجيمدى ەنگىزۋ، بىرلەسكەن باستامالاردى ءتيىمدى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ بار.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار اعىمداعى احۋالعا ساراپشىلىق كوزقاراستارىن ءبىلدىرىپ، الەمدىك ۇردىستەر جاعدايىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيالار اعىنىن ارتتىرۋ بويىنشا ءبىرقاتار ۇسىنىستار ايتتى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ديرەكتورى نادجي بەنحاسسين قازاقستانداعى ەكونوميكالىق پروسەستەردى جاقسارتۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى وڭ باعالادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىز تۇراقتى ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىقتى ساقتاپ وتىر. سونىمەن قاتار، جوعارى كىرىستى ەكونوميكاعا كوشۋ ءوسۋ مودەلىن وزگەرتۋدى جانە ينۆەستيسيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنداعى ماڭىزدى مىندەت – ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جەتەكشى ەكونوميسى كريستوس كوستوپۋلوستىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستان ءبىرقاتار سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالارمەن سالىستىرۋعا كەلەتىن ءجىو ءوسىمىنىڭ تۇراقتى قارقىنىن كورسەتىپ وتىر، بۇل دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتۋگە نەگىز جاسايدى. ول ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ وسۋىنە يننوۆاسيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. نارىقتىق تەتىكتەردى پايدالانا وتىرىپ، كومپانيالاردى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى بەلسەندى قولدانۋعا ىنتالاندىرۋ قاجەت. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتاستاي العاندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ءوڭىرى بويىنشا كولىك جونىندەگى پراكتيكا جەتەكشىسى شوميك رادج مەنديراتتا قازاقستاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جونىندەگى مۇمكىندىكتەرىنە نازار اۋداردى جانە اۋەجايلار، پورتتار، تەمىرجول جانە اۆتوموبيل جولدارى، سونداي-اق قالالىق كولىك جوبالارىنا تشي تارتۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋ ءۇشىن ۇسىنىمدارىن ايتتى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ سيفرلاندىرۋ بويىنشا پراكتيكا جەتەكشىسى يزابەل نەتو پاۆلودار وبلىسىنداعى «ءدوو القابى» جوباسىنا نازار اۋدارىپ، ونىڭ ءوڭىردىڭ ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىعى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا سيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كەزىندە ۇلگى ەتۋگە بولاتىن برازيليا مەن گرەكيادا كوپتەگەن حالىقارالىق وڭ مىسالدار بار.
سونىمەن قاتار، قاتىسۋشىلار ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى جوبالارعا جەكە كاپيتالدى تارتۋ تەتىكتەرىنە دە نازار اۋداردى. حالىقارالىق قارجى كورپوراسياسىنىڭ (IFC) ورتالىق ازيا بويىنشا وڭىرلىك مەنەدجەرى مايكل وپاگي ءمجا جوبالارى بيزنەس ءۇشىن ەكونوميكالىق جاعىنان تارتىمدى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جەكە ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيسيالاردىڭ الەۋەتىن اشادى.
كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇلتتىق بانكتىڭ، ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ، ۇلتتىق ەكونوميكا، كولىك، جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلىعى تۇسىنىكتەمە بەردى.
ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ۇزاق مەرزىمدى شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردى تارتۋ ءۇشىن نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى، ويتكەنى ينۆەستورلار ءۇشىن بولجاناتىن ماكروەكونوميكالىق ورتانىڭ جانە ينفلياسيالىق تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى تۇراقتى كىرىستىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋگە، جابدىقتى جاڭعىرتۋعا جانە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا، سونداي-اق فيسكالدىق جانە اقشا-كرەديت ساياساتىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان ينۆەستيسيالارعا نازار اۋدارۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ ءتوراعاسى اسەت ەرعالييەۆ جوبالاردى دۇرىس قۇرىلىمداۋدىڭ، دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ تاجىريبەسىن قوسا العاندا، ەلىشىلىك جانە حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەۋدىڭ، سونداي-اق ءمجا سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، ءمجا قۇرالدارى ستراتەگيالىق ماقساتتارعا جەتۋ جانە جاڭا ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى ءتيىس.
پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين ۇكىمەتتىڭ جاڭا بەلسەندى ينۆەستيسيالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. 2025 جىلى قازاقستان ءبىر جىل بۇرىنعى $17،9 ملرد-پەن سالىستىرعاندا $20،5 ملرد ينۆەستيسيا تارتتى. سونىمەن قاتار، ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ شەڭبەرىندە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ، تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋدا. باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا كومىر حيمياسى، مۇناي-گاز حيمياسى، حيميا ونەركاسىبى، مەتاللۋرگيا، اوك ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ، تۋريزم جانە فارماسيەۆتيكا كورسەتىلىپ وتىر. سونداي-اق، بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەمدىك جەتەكشى كومپانيالاردى تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي كەلە، پرەمەر-مينيستر قاتىسۋشىلارعا مازمۇندى ديالوگ پەن سىندارلى ۇسىنىستارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىندا ايتىلعان ۇسىنىمداردى بەكىتۋ تاپسىرىلدى.
«ۇكىمەت ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستارعا قاشان دا اشىق. بۇگىنگى كەزدەسۋ قازىرگى جاعدايدا جەكە سەكتوردىڭ بەلسەندى قاتىسۋى مەن ساپالى ينستيتۋسيونالدىق ورتانى، باسەكەلەستىكتى دامىتۋدى جانە يننوۆاسيالاردى ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتپەيىنشە تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تاعى دا راستادى. اعىمداعى سەسسيانىڭ قورىتىندىسى ءبىزدىڭ بارلىق سالاداعى بىرلەسكەن جۇمىسىمىزعا جاڭا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن»، — دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
