تۇركىستاندا «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ءومىرى مەن رۋحاني مۇراسىن بالالارعا تانىتۋعا باعىتتالعان «ياساۋي اتامىزدىڭ شىن قازىناسى» اتتى انيماسيالىق ءمۋلتفيلمنىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى، - دەپ حابارلايدى alnews.
جوبانىڭ ەرەكشەلىگى تاريحي تۇلعانىڭ تاعىلىمدى ءومىر جولىن زاماناۋي انيماسيا تىلىمەن جەتكىزىپ، جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن ۇلتتىق مۇرانى ناسيحاتتاۋ ىسىنە پايدالانۋىندا. تانىستىرىلىم بارىسىندا عالىمدار مەن مەديا ماماندارى تۋىندىنىڭ مازمۇنىنا، تاربيەلىك ماڭىزىنا جانە ونى ودان ءارى دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
رۋحاني مۇرانى جاڭا بۋىنعا جاڭا تىلمەن جەتكىزۋ
قوجا احمەت ياساۋي – تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني تاريحىندا ايرىقشا ورنى بار ويشىل. ونىڭ حيكمەتتەرىندە ادامگەرشىلىك، ىزگىلىك، بىلىمگە ۇمتىلۋ، مەيىرىم مەن رۋحاني كەمەلدەنۋ يدەيالارى تەرەڭ كورىنىس تاپقان. بۇل قۇندىلىقتاردى بۇگىنگى جاس ۇرپاققا جەتكىزۋ تاريحي مۇرانى ساقتاۋ عانا ەمەس، ونى قازىرگى قوعامنىڭ رۋحاني سۇرانىستارىمەن ساباقتاستىرۋدىڭ دا ماڭىزدى جولى.
وسى ماقساتتا ازىرلەنگەن «ياساۋي اتامىزدىڭ شىن قازىناسى» ءمۋلتفيلمى ۇلى ويشىلدىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى مەن تاعىلىمىن بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەپ ۇسىنۋعا باعىتتالعان. جوبادا تاريحي تۇلعانىڭ ءومىر جولىن تانىستىرۋمەن قاتار، بالا بويىنا ىزگى قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىلگەن. بۇگىنگى اقپاراتتىق كەڭىستىكتە بالالاردىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن مازمۇندى ءبىلىمدى كورنەكى ءارى قىزىقتى فورماتتا ۇسىنۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، انيماسيانى مۋزەيلىك-اعارتۋشىلىق قىزمەتتە پايدالانۋ تاريحي تۇلعالاردى جاس كورەرمەنگە جاقىنداتۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى بولا الادى.
ءمۋلتفيلمدى ازىرلەۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ دا جوبانىڭ زاماناۋي سيپاتىن ايقىندايدى. بۇل سيفرلىق تەحنولوگيالاردى تەك اقپارات تاراتۋ قۇرالى رەتىندە ەمەس، ۇلتتىق مادەني مۇرانى جاڭا فورماتتا تانىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن شىعارماشىلىق رەسۋرس رەتىندە قاراستىرۋدىڭ كورىنىسى.
تانىستىرىلىم: عىلىمي پايىم مەن كاسىبي باعالاۋ
ءىس-شارانى مۋزەي ديرەكتورى ەرلان داكەنوۆ اشىپ، تانىستىرىلىمنىڭ ماڭىزىن ايقىندادى. مۋلتفيلم كورسەتىلىمىنەن كەيىن ياساۋيتانۋشى عالىم دوساي كەنجەتاي مەن عالىم مارات تۇياقبايەۆ تۋىندىعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. عىلىمي ورتا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋى جوبانىڭ مازمۇنىن تاريحي-رۋحاني مۇرا تۇرعىسىنان باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
تۋىندىعا كاسىبي باعا بەرگەن «تۇركىستان مەديا» حولدينگ ءجشس-نىڭ جاڭالىقتار قىزمەتى ديرەكسياسىنىڭ ديرەكتورى عاني قالماحانوۆ مۋلتفيلم اۆتورلارىنىڭ ىزدەنىسىن اتاپ ءوتىپ، ونىڭ مازمۇندىق جانە كوركەمدىك ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى. «انيماسيالىق فيلم اۆتورلاردىڭ زور ىزدەنىسپەن جاساعان ءساتتى ەڭبەگى دەپ ايتقىم كەلەدى»،- دەدى ول. مەديا مامانىنىڭ پىكىرىنشە، تۋىندىنىڭ نەگىزگى وزەگىندە ءوزارا ساباقتاس ەكى ماقسات بار. ءبىرىنشىسى، بالالارعا قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ءومىرىن تانىستىرۋ بولسا، ەكىنشىسى، وسى تاريحي تۇلعانىڭ تاعىلىمى ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ادامي قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ. عاني قالماحانوۆ ءمۋلتفيلمنىڭ يدەيالىق نەگىزىن قۇرايتىن ءتورت قۇندىلىققا ياعني، ەڭبەك، ءبىلىم، مەيىرىم جانە ىزگى ىسكە ەرەكشە نازار اۋداردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، بۇل ۇعىمدار بۇگىنگى قوعامدا جاس ۇرپاق تاربيەسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. بالا احمەتتىڭ دانالىققا باستايتىن جولى وسى قاسيەتتەردىڭ ناقتى وقيعالار ارقىلى نانىمدى بەينەلەنۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ساراپشى تۋىندىنىڭ كوركەمدىك شەشىمىنە دە توقتالدى. ونىڭ باعالاۋىنشا، مۋلتفيلمدە قازىرگى بالالاردىڭ اقپاراتتىق ورتاداعى مىنەز-قۇلقىنا قاتىستى ماسەلەلەر دە قوزعالعان. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءمانسىز مازمۇنعا شامادان تىس اۋەستەنۋ، داڭعويلىق پەن اسىرە ماقتانشاقتىققا بوي الدىرۋ سەكىلدى قۇبىلىستار ىزگىلىك پەن بىلىمگە ۇمتىلۋدى دارىپتەيتىن كەيىپكەرلەر بەينەسىمەن قاراما-قارسى قويىلعان. وسى ارقىلى شىعارما تاريحي تۇلعانىڭ ءومىرىن بايانداۋمەن شەكتەلمەي، بۇگىنگى بالاعا وي سالاتىن تاربيەلىك مازمۇن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلادى. عاني قالماحانوۆ فيلم ءتىلىنىڭ قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى ەكەنىن دە تۋىندىنىڭ ۇتىمدى تۇستارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ءمۋلتفيلمنىڭ يدەيالىق جانە كوركەمدىك مۇمكىندىگى ونى سەريال فورماتىنا دەيىن دامىتۋعا نەگىز بولا الادى. سونداي-اق ساراپشى فيلم اتاۋىن قايتا قاراستىرۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىرىپ، «دانالىق الىپپەسى»، «تاريحي تۇلعانىڭ تاعىلىمى» نەمەسە «ءومىر ونەگەسى» سەكىلدى بالامالاردى ۇسىندى. بۇل پىكىر تۋىندىنى ودان ءارى جەتىلدىرۋ بارىسىندا ونىڭ مازمۇنىنا، ماقساتتى اۋديتورياسىنا جانە ۇزاق مەرزىمدى دامۋ باعىتىنا قاتىستى كاسىبي تالقىلاۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى.
مۋلتفيلمنەن ينتەراكتيۆتى تانىمعا دەيىن
كورسەتىلىمنەن كەيىن بالالارمەن ينتەراكتيۆتى ويىندار ۇيىمداستىرىلىپ، مۋلتفيلم مازمۇنى بويىنشا جالپى تالقىلاۋلار ءوتتى. شاراداعى بۇل ءبولىم ءىس-شارانىڭ تاربيەلىك جانە تانىمدىق باعىتىن تولىقتىردى. بالالار ەكراننان كورگەن وقيعالارىن تالقىلاۋ ارقىلى كەيىپكەرلەردىڭ ارەكەتتەرىن سارالاپ، ەڭبەك، ءبىلىم، مەيىرىم مەن ىزگىلىك ۇعىمدارىنىڭ ماعىناسىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك الدى. وسىنداي ينتەراكتيۆتى تاسىلدەر كورەرمەندى دايىن اقپاراتتى قابىلداۋشى دەڭگەيىندە قالدىرماي، ونى ويلانۋعا، سۇراق قويۋعا جانە ءوز پىكىرىن بىلدىرۋگە ىنتالاندىرادى.
مۋزەيلىك ءبىلىم بەرۋدە ءمۋلتفيلمدى تالقىلاۋ، سۇراق-جاۋاپ جانە تانىمدىق ويىندارمەن ۇشتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى تاريحي تۇلعانىڭ ءومىرى تۋرالى اقپارات بالانىڭ ءوز تاجىريبەسىمەن بايلانىستىرىلعاندا عانا ونىڭ تاربيەلىك الەۋەتى ارتا تۇسەدى. وسى جاعىنان العاندا، تانىستىرىلىم تەك جاڭا انيماسيالىق ءونىمدى كورسەتۋ شاراسى ەمەس، مۋزەيدىڭ بالالار اۋديتورياسىمەن جۇمىس ىستەۋىنىڭ زاماناۋي ۇلگىسىن بايقاتقان تانىمدىق كەزدەسۋ بولدى. سۇراق-جاۋاپ باعىتى بويىنشا قاتىسقان وقۋشىلارعا كىتاپتار سىيعا بەرىلدى.
جاساندى ينتەللەكت جانە مۋزەي قىزمەتىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى
قازىرگى كەزەڭدە مۋزەيلەردىڭ مىندەتى تاريحي جادىگەرلەردى ساقتاۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. مادەني مۇرانى قوعامعا، اسىرەسە جاس ۇرپاققا تۇسىنىكتى ءارى قولجەتىمدى تۇردە جەتكىزۋ دە ماڭىزدى باعىتقا اينالدى. بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا سيفرلىق كوممۋنيكاسيا، مۋلتيمەديالىق ونىمدەر مەن انيماسيالىق جوبالاردىڭ مۇمكىندىگى كەڭ. «ياساۋي اتامىزدىڭ شىن قازىناسى» ءمۋلتفيلمى وسى باعىتتاعى تاجىريبەلىك باستامالاردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانۋى مۇمكىن. جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ شىعارماشىلىق جۇمىستىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشقانىمەن، مۇنداي جوبالاردىڭ نەگىزگى ولشەمى تەحنولوگيانىڭ جاڭالىعىمەن عانا شەكتەلمەۋى كەرەك. تاريحي دەرەكتەردىڭ دۇرىستىعى، ياساۋي مۇراسىنىڭ مازمۇنىنا سايكەستىك، كوركەمدىك ساپا جانە بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرۋ قاتار ءجۇرۋى قاجەت.
تۋىندىنى ودان ءارى دامىتۋ بارىسىندا ونى بىرنەشە بولىمنەن تۇراتىن انيماسيالىق جوباعا اينالدىرۋ، حيكمەتتەردەگى قۇندىلىقتاردى جەكە تاقىرىپتار بويىنشا اشۋ، مەكتەپتەر مەن مۋزەيلەردە تانىمدىق كورسەتىلىمدەر ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋعا بولادى. بۇل ۇسىنىستار ءمۋلتفيلمنىڭ ءبىر رەتتىك تانىستىرىلىممەن شەكتەلمەي، تۇراقتى اعارتۋشىلىق ءونىم رەتىندە قالىپتاسۋىنا نەگىز بولا الادى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتار – ۇرپاق تاربيەسىنىڭ وزەگى
«ياساۋي اتامىزدىڭ شىن قازىناسى» ءمۋلتفيلمىنىڭ نەگىزگى يدەياسى – تاريحي تۇلعانىڭ ءومىر جولى ارقىلى بالا ساناسىنا ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى جەتكىزۋ. ەڭبەك پەن بىلىمگە ۇمتىلۋ، مەيىرىمدى بولۋ جانە ىزگى ءىس جاساۋ سەكىلدى قاراپايىم ۇعىمدار شىعارمادا تاربيەلىك باعدار رەتىندە ۇسىنىلادى.
جوبانىڭ ماڭىزى ۇلتتىق مۇرانى تەك وتكەننىڭ ەستەلىگى رەتىندە ەمەس، قازىرگى ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىنا ىقپال ەتەتىن ءتىرى رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە تانىتۋىمەن ايقىندالادى. ال جاساندى ينتەللەكت پەن انيماسيا وسى مازمۇندى بالالارعا جاقىن تىلدە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تانىستىرىلىم بارىسىندا ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى «عىلىمي-جاريالانىمدار جانە مەدياكوممۋنيكاسيا» ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى سۇلتان بايسەيت ءمۋلتفيلمدى ازىرلەۋ بارىسىندا قولدانىلعان ادىستەر مەن شىعارماشىلىق تاسىلدەر تۋرالى باياندادى. ونىڭ تانىستىرىلىمى انيماسيالىق تۋىندىنى جاساۋ ۇدەرىسىنىڭ قىر-سىرىن تانىستىرىپ قانا قويماي، تاريحي-رۋحاني مۇرانى زاماناۋي سيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى ناسيحاتتاۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن دە كورسەتتى. جوبانىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك باعىتىن ايقىنداۋعا ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسشىسى سايپۋللا موللاقاناعات ۇلى كەڭەسشىلىك ەتتى. ال جوبانى ىسكە اسىرۋعا جەتەكشىلىك ەتكەن «عىلىمي جاريالانىمدار جانە مەدياكوممۋنيكاسيا» ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءاليا بىلدەبەكوۆا ءمۋلتفيلمنىڭ يدەيالىق مازمۇنىن زاماناۋي مەدياكوممۋنيكاسيا مۇمكىندىكتەرىمەن ۇشتاستىرۋعا باسىمدىق بەردى. جوبا ياساۋي مۇراسىن زەرتتەۋ مەن ناسيحاتتاۋدى جاڭا فورماتتا دامىتۋعا باعىتتالعان ۇجىمدىق عىلىمي-شىعارماشىلىق جۇمىستىڭ ناتيجەسى بولدى.
تانىستىرىلىم بارىسىندا ايتىلعان كاسىبي پىكىرلەر مەن بالالاردىڭ ينتەراكتيۆتى تالقىلاۋعا قاتىسۋى مۇنداي جوبالاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن مازمۇندىق، عىلىمي جانە شىعارماشىلىق باعىتتاردى قاتار قاراستىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتتى.
تاريحي مۇرانىڭ ومىرشەڭدىگى ونىڭ كەلەسى ۇرپاققا قانشالىقتى تۇسىنىكتى ءارى اسەرلى جەتكىزىلۋىمەن ولشەنەدى. وسى تۇرعىدان العاندا، ياساۋي تاعىلىمىن انيماسيا ارقىلى تانىتۋ ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتاردى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن ساباقتاستىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
