Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń pákistandyq The News International basylymyna bergen suhbaty jarıalandy, - dep habarlaıdy alnews.
Qazaqstan Prezıdenti Tramp saıasatyna joǵary baǵa berdi, halyqaralyq qatynastarda realısik tásilge júginýge shaqyrady.
Qazaqstan men Pákistan arasyndaǵy qarym-qatynasqa, ásirese, saýda-ınvestısıalyq yntymaqtastyqqa qandaı baǵa beresiz? Naqtyraq aıtqanda ne kútesiz? Keleshegi qandaı?
Qazaqstan Pákistandy dostas el jáne halyqaralyq qoǵamdastyqta bedeli bıik strategıalyq seriktes retinde qarastyrady. 1992 jyly dıplomatıalyq qatynas ornaǵan sátten beri ortaq múddemizge saı keletin birqatar másele men jobalar boıynsha tabysty áreket etip kelemiz.
Memleketterimiz SHYU, IYU, AÓSSHK sekildi mańyzdy halyqaralyq uıymdar aıasynda tyǵyz ári jemisti yqpaldastyqty jolǵa qoıdy. Osylaısha, biz jahandaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, sondaı-aq ornyqty damýǵa úles qosamyz.
Pákistanǵa alǵashqy memlekettik saparym seriktestik kókjıegin keńeıtip, ózara baılanys tarıhynyń jańa kezeńine bastaý bolady. Sapar barysynda qol qoıylǵan 60-tan astam úkimetaralyq jáne iskerlik kelisim ekijaqty yntymaqtastyqqa zor serpin bereri sózsiz.
Kólik-logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip pen óndiris, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne basqa da sektorlar ekonomıkalyq yntymaqtastyǵymyzdyń basym baǵyttary sanalady.
Men eki eldiń kompanıalary birlesken kásiporyndar quryp, tıimdi jobalardy júzege asyra alady dep oılaımyn. Oǵan múmkindik mol.
Biz ózara saýda-sattyǵymyzdy keńeıtýge erekshe nazar aýdaryp otyrmyz.
Pákistan men Qazaqstan yntymaqtastyǵynyń basty baǵyttaryna toqtala ketseńiz
Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne óńiraralyq baılanys ózara seriktestigimizde aıryqsha mánge ıe. Biz izgi saıası erik-jigerimizdi naqty ekonomıkalyq nátıjege jetý úshin jumsaǵymyz keledi. Atap aıtqanda, saýda-sattyq pen ınvestısıa aýqymyn keńeıtip, halyqtarymyz arasyndaǵy baılanysty jandandyrýǵa nıettimiz.
Óńiraralyq baılanys ortaq kún tártibindegi negizgi taqyryptyń birine aınaldy. Qazaqstan úshin bul másele qanshalyqty mańyzdy?
Shyn máninde, aımaqaralyq baılanysty damytý – kún tártibinde turǵan eń ózekti másele. Bul rette Qazaqstan – Túrikmenstan – Aýǵanstan – Pákistan dálizin qurý jobasyna úles qosýǵa ázirmiz. Bizdiń oıymyzsha, bul jobanyń óńirlerdi baılanystyryp, Ońtústik Azıa naryǵyna shyǵý turǵysynan strategıalyq mańyzy zor.
Pákistannyń osy strategıalyq baǵytta elimizben tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa nıetti ekeni qýantady. Múddeli taraptar kólik-tranzıt jobalaryn tabysty júzege asyrýǵa belsendi atsalysyp, ortaq iske jumyla kirisedi dep úmittenemiz.
Prezıdent Donald Tramptyń ishki saıasaty
Búginde saıasatkerlerdiń bári AQSH-taǵy jaǵdaıdy jiti baqylap otyr. Siz Amerıkadaǵy ahýalǵa, naqtyraq aıtqanda, Prezıdent Donald Tramptyń ishki saıasatyna qandaı baǵa beresiz?
Prezıdent Tramp – óte tegeýrindi ári kóregen kóshbasshy. Ol eliniń ulttyq múddesin árdaıym birinshi orynǵa qoıady. Muny AQSH ekonomıkasynyń joǵary kórsetkishterinen, sondaı-aq qazirgi kezde el ishinde júrip jatqan aýqymdy reformalardan, ásirese, áleýmettik saladaǵy oń ózgeristerden ańǵarýǵa bolady.
Men onyń aqyl-parasatqa qurylǵan saıasatyn jáne zań ústemdigin ornatýǵa baǵyttalǵan áreketin qoldaımyn. Qazaqstanda da osyǵan uqsas baǵdardy basshylyqqa alyp, qoǵamda «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn ornyqtyrýdy maqsat etip qoıdyq. Sonda ǵana elimiz osynaý almaǵaıyp zamanda irgesi myqty memleketke aınalady.
Meniń oıymsha, azamattar zańdy jáne quqyq qorǵaý organdarynyń talaptaryn múltiksiz saqtap, olardy qurmetteýge tıis.
Ibrahım kelisimderi
Qazaqstan Ibrahım kelisimderine nelikten qosyldy?
Qazaqstan beıbitshilik, turaqtylyq jáne halyqaralyq dıalog qaǵıdattaryn árqashan berik ustanady. Bul ustanymnan aldaǵy ýaqytta da aınymaımyz.
Prezıdent Donald Tramptyń ıdeıasymen júzege asqan Ibrahım kelisimderi, shyn máninde, bolashaqqa baǵdarlanǵan bastama.
Osy kelisimge qosylý arqyly biz dıplomatıanyń kúshine senetinimizdi taǵy da rastadyq. Óıtkeni bul kez kelgen qarama-qaıshylyqty rettep, óńirde jáne jahanda uzaq merzimdi turaqtylyq ornatýǵa bolatyn parasatty qural.
Qazaqstannyń Izraılmen qarym-qatynasy jaqsy. Sonymen qatar biz Palestına halqyn da qoldaımyz. Eki memlekettiń beıbit qatar ómir súrýine negizdelgen sheshimdi dáıekti túrde quptaımyz.
Ulttyq múdde turǵysynan qarasaq, Ibrahım kelisimderine qosylý elimizge ınvestısıa men ozyq tehnologıalardy tartýǵa, basqa da qomaqty ekonomıkalyq ıgilikterge kenelýge berik negiz qalaıdy.
Qazaqstannyń Ibrahım kelisimderine qosylýy arab pen evreı halyqtaryn qazirgiden de jaqyndastyryp, anaǵurlym keń musylman-áhýdı dıalogyna ulasýǵa septigin tıgizedi dep úmittenemin.
Beıbitshilik keńesin qurý
Premer-mınıstr Shahbaz Sharıfpen birge Davosta Prezıdent Tramp usynǵan Beıbitshilik keńesin qurý jónindegi kelisimge qol qoıdyńyzdar. Beıbitshilik keńesin Birikken Ulttar Uıymyna balama jasaý áreketi retinde qabyldaǵandar da bar. Siz muny qalaı baǵalaısyz?
Beıbitshilik keńesi – tez ári tıimdi nátıjege qol jetkizý úshin der shaǵynda kóterilgen asa ózekti mańyzdy bastama. Prezıdent Donald Tramptyń ózi Jarǵyǵa qol qoıý rásiminde Beıbitshilik keńesi Birikken Ulttar Uıymyn almastyrýdy emes, oǵan demeý bolýdy kózdeıtinin ashyp aıtty. Ókinishke qaraı, BUU qazir ınstıtýsıonaldyq daǵdarysty bastan keshirip otyr.
Erekshe atap ótetin jaıt, bul bastama Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń 2803 qararyn iske asyrýǵa yqpal etedi. Atalǵan qararda beıbitshilik halyqaralyq legıtımdilik, sondaı-aq tıimdi kóshbasshylyqqa arqa súıeýge tıis ekeni anyq jazylǵan.
Beıbitshilik keńesi qaqtyǵystardy retteýdiń ıkemdi ári pragmatıkalyq tetikterin usynyp, álemdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýǵa eleýli úles qosatynyna senimdimin.
Gaza sektoryna arnalǵan beıbit jospar
Gaza sektorynda uzaq merzimdi beıbitshilik ornatý josparyna senesiz be?
Arnaıy ókilder Stıv Ýıtkoff pen Djared Kýshner usynǵan jospar jaqsy oılastyrylǵan. Menińshe, bul asa órshil bastama bolǵanymen, ony oryndaýǵa ábden bolady. Jospardyń keıbir aspektileri beıbitshilik pen ósip-órkendeýge berik negiz qalaıtyn damý jobasyna uqsaıdy.
Alaıda, qos halyqqa arnalǵan eki memleket qurýǵa saıası erik-jiger bolmasa, qandaı da bir jospardyń túbegeıli iske asa qoıýy neǵaıbyl. Tolassyz qantógisti toqtatyp, qalypty ómirge oralýǵa tek osyndaı sheshim ǵana túrtki bola alady.
Reseı-Ýkraına qaqtyǵysy
Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys uzaqqa sozylyp ketti. Siz ózińizdi araaǵaıyn retinde kóresiz be?
Rasynda, jaǵdaı asa kúrdeli. Bul jerdegi eń basty másele – terıtorıalyq talas ekenin túsinemiz. Qazaqstan qaqtyǵysty tek saıası, dıplomatıalyq amaldarmen retteýge bolady dep esepteıdi. Qazirgi jaǵdaıda beıbitshilikke qol jetkizýdiń jalǵyz joly – qaqtyǵysqa qatysýshy taraptardy kelissózge kelistirý. Buǵan kámil senemiz.
Qazaqstan araaǵaıyn rólin atqarýǵa umtylmaıdy. Alaıda elimiz kelissózderge beıtarap alań usynyp, jan-jaqty kómektesýge daıyn.
Grenlandıanyń bolashaǵy
Óte tájirıbeli dıplomat retinde Grenlandıa aýmaǵyna áskerı okýpasıa jasalýy múmkin dep oılaısyz ba? Sizdiń pikirińizshe, qandaı senarı shyndyqqa jaqyn?
Men bul máselege basqa qyrynan qarar edim. Halyqaralyq tájirıbede memleketter belgili bir aýmaqty nemese strategıalyq nysandy jalǵa alý shartyn jasaǵan mysaldar az emes. Ádette ortaq múdde jáne ózara tıimdi maqsatqa jetý turǵysynan osyndaı mámileler jasalady.
Bir sózben aıtqanda, osy ispettes kez kelgen sheshim halyqaralyq quqyq aıasynda, sonyń ishinde BUU Jarǵysynda bekitilgen memlekettiń egemendigin qurmetteý sekildi qaǵıdattardy saqtaı otyryp qarastyrylýǵa tıis.
Máselen, Amerıka Qurama Shtattary men Danıaǵa Grenlandıany 120 jylǵa jaldaý týraly kelisim jasaýǵa bolar edi. Bul mámilege sáıkes, Grenlandıa zań júzinde Danıanyń bir bóligi bolyp qala beredi, sáıkesinshe, onyń egemendik quqyǵy buzylmaıdy. Al praktıkalyq ýaǵdalastyqtar strategıalyq múddelerge saı keledi.
Taraptar ózara dıalog pen jaýapkershiligi zor saıasatty basshylyqqa alyp, halyqaralyq quqyqtan aýytqymaı, túptiń túbinde pragmatıkalyq ári eki jaqqa da tıimdi kelisimge keledi dep úmittenemin.
Qazaqstandaǵy Konstıtýsıalyq reforma
Qazirgi kezde Qazaqstanda Konstıtýsıaǵa engiziletin túzetýler qyzý talqylanyp jatyr. Bul ózgeristerdiń máni nede?
El tarıhynda eń eleýli saıası transformasıa úderisi júrip jatyr. Bul ózgerister damýdyń ıgiligin qoǵamda ádil bólýdi maqsat etedi.
Memlekettiń irgesin bekemdeý jolyndaǵy barlyq qam-qareketimiz elimizdi jańǵyrtýǵa, shyn máninde Ádiletti Qazaqstannyń negizin qalaýǵa baǵyttalǵan.
Qazaqstan «sýperprezıdenttik» modelden bas tartyp, tejemelik ári tepe-teńdik júıesi tıimdi jumys isteıtin prezıdenttik respýblıka úlgisine ótti. Ol, eń aldymen, «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» tujyrymdamasyna arqa súıeıdi.
Qazir biz saıası jańǵyrýdyń múldem jańa kezeńine qadam bastyq. Konstıtýsıalyq reforma aıasyndaǵy eń basty ózgeristerdiń qatarynda bir palataly parlamentke (Quryltaı) ótý, Halyq Keńesin qurý jáne Vıse-prezıdent laýazymyn engizý sekildi bastamalar bar. Adam quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń negizgi basymdyǵy retinde jarıalanady. Al yntymaq pen birlik, etnosaralyq jáne konfesıaaralyq kelisim sekildi qundylyqtar memlekettigimizdiń myzǵymas tuǵyry bolyp qala beredi.
El damýynyń basty baǵdary
Qazirgi Qazaqstannyń strategıalyq damý vektory qandaı?
Maqsatymyz – Ádil, Qaýipsiz, Taza jáne Ozyq Qazaqstan qurý. Bul rette biz «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn bárinen joǵary qoıamyz. Al halqymyzdyń yntymaǵy qasterli qundylyq retinde qarastyrylady.
Búgingi tańda Qazaqstan Ortalyq Azıadaǵy ekonomıkasy eń iri el sanalady. Byltyr joǵary ekonomıkalyq ósim tirkeldi. Al ishki jalpy ónim 300 mıllıard dollardan asty. Jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim kólemi tarıhı mejege jetti.
Investısıalyq saıasatymyz turaqty, ashyq ári túsinikti iskerlik orta qalyptastyrýǵa baǵdarlanǵan. Sonymen qatar biz taıaý jyldary Qazaqstandy tolyq sıfrlyq memleketke aınaldyrýdy kózdeıtin strategıalyq mindetti oryndaýdy qolǵa aldyq. Jasandy ıntellekt pen basqa da ozyq tehnologıalar belsendi engizilip jatyr.
Qazaqstandy Eýrazıadaǵy basty tranzıt habyna aınaldyrǵymyz keledi.
Budan bólek, elimizdiń energetıka salasyn jappaı jańǵyrtýǵa kiristik. Bul oraıda sheteldik ınvestorlarmen birlesip iri jobalardy iske asyra bastadyq.
Bul qadamnyń bári tańdaǵan jolymyzdyń qandaı ekenin kórsetedi. Maqsatymyz – ártaraptandyrylǵan, tehnologıalyq turǵydan ozyq ári álemdik deńgeıdegi báseke tótep bere alatyn ekonomıka qurý, halqymyzdyń turmys sapasyn jaqsartý.
