Túrkistanda «Áziret Sultan» Ulttyq tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵy Iasaýıtaný ǵylymı ortalyǵynyń bastamasymen Qoja Ahmet Iasaýıdiń ómiri men rýhanı murasyn balalarǵa tanytýǵa baǵyttalǵan «Iasaýı atamyzdyń shyn qazynasy» atty anımasıalyq múltfılmniń tanystyrylymy ótti, - dep habarlaıdy alnews.
Jobanyń ereksheligi tarıhı tulǵanyń taǵylymdy ómir jolyn zamanaýı anımasıa tilimen jetkizip, jasandy ıntellekt múmkindikterin ulttyq murany nasıhattaý isine paıdalanýynda. Tanystyrylym barysynda ǵalymdar men medıa mamandary týyndynyń mazmunyna, tárbıelik mańyzyna jáne ony odan ári damytý múmkindikterine qatysty pikir bildirdi.
Rýhanı murany jańa býynǵa jańa tilmen jetkizý
Qoja Ahmet Iasaýı – túrki dúnıesiniń rýhanı tarıhynda aıryqsha orny bar oıshyl. Onyń hıkmetterinde adamgershilik, izgilik, bilimge umtylý, meıirim men rýhanı kemeldený ıdeıalary tereń kórinis tapqan. Bul qundylyqtardy búgingi jas urpaqqa jetkizý tarıhı murany saqtaý ǵana emes, ony qazirgi qoǵamnyń rýhanı suranystarymen sabaqtastyrýdyń da mańyzdy joly.
Osy maqsatta ázirlengen «Iasaýı atamyzdyń shyn qazynasy» múltfılmi uly oıshyldyń ómirlik ustanymdary men taǵylymyn balalardyń jas ereksheligine beıimdep usynýǵa baǵyttalǵan. Jobada tarıhı tulǵanyń ómir jolyn tanystyrýmen qatar, bala boıyna izgi qasıetterdi sińirý máselesine basymdyq berilgen. Búgingi aqparattyq keńistikte balalardyń nazaryn aýdarý úshin mazmundy bilimdi kórneki ári qyzyqty formatta usynýdyń mańyzy artyp keledi. Osy turǵydan alǵanda, anımasıany mýzeılik-aǵartýshylyq qyzmette paıdalaný tarıhı tulǵalardy jas kórermenge jaqyndatýdyń tıimdi tásilderiniń biri bola alady.
Múltfılmdi ázirleý barysynda jasandy ıntellekt múmkindikterin paıdalaný da jobanyń zamanaýı sıpatyn aıqyndaıdy. Bul sıfrlyq tehnologıalardy tek aqparat taratý quraly retinde emes, ulttyq mádenı murany jańa formatta tanytýǵa múmkindik beretin shyǵarmashylyq resýrs retinde qarastyrýdyń kórinisi.
Tanystyrylym: ǵylymı paıym men kásibı baǵalaý
İs-sharany mýzeı dırektory Erlan Dákenov ashyp, tanystyrylymnyń mańyzyn aıqyndady. Múltfılm kórsetiliminen keıin ıasaýıtanýshy ǵalym Dosaı Kenjetaı men ǵalym Marat Tuıaqbaev týyndyǵa qatysty pikir bildirdi. Ǵylymı orta ókilderiniń qatysýy jobanyń mazmunyn tarıhı-rýhanı mura turǵysynan baǵalaýǵa múmkindik berdi.
Týyndyǵa kásibı baǵa bergen «Túrkistan medıa» Holdıń JSHS-niń jańalyqtar qyzmeti dıreksıasynyń dırektory Ǵanı Qalmahanov múltfılm avtorlarynyń izdenisin atap ótip, onyń mazmundyq jáne kórkemdik erekshelikterine toqtaldy. «Anımasıalyq fılm avtorlardyń zor izdenispen jasaǵan sátti eńbegi dep aıtqym keledi»,- dedi ol. Medıa mamanynyń pikirinshe, týyndynyń negizgi ózeginde ózara sabaqtas eki maqsat bar. Birinshisi, balalarǵa Qoja Ahmet Iasaýıdiń ómirin tanystyrý bolsa, ekinshisi, osy tarıhı tulǵanyń taǵylymy arqyly jas urpaqtyń boıyna adamı qundylyqtardy sińirý. Ǵanı Qalmahanov múltfılmniń ıdeıalyq negizin quraıtyn tórt qundylyqqa ıaǵnı, eńbek, bilim, meıirim jáne izgi iske erekshe nazar aýdardy. Onyń paıymdaýynsha, bul uǵymdar búgingi qoǵamda jas urpaq tárbıesi úshin asa mańyzdy. Bala Ahmettiń danalyqqa bastaıtyn joly osy qasıetterdiń naqty oqıǵalar arqyly nanymdy beınelenýimen erekshelenedi. Sarapshy týyndynyń kórkemdik sheshimine de toqtaldy. Onyń baǵalaýynsha, múltfılmde qazirgi balalardyń aqparattyq ortadaǵy minez-qulqyna qatysty máseleler de qozǵalǵan. Áleýmettik jelidegi mánsiz mazmunǵa shamadan tys áýestený, dańǵoılyq pen ásire maqtanshaqtyqqa boı aldyrý sekildi qubylystar izgilik pen bilimge umtylýdy dáripteıtin keıipkerler beınesimen qarama-qarsy qoıylǵan. Osy arqyly shyǵarma tarıhı tulǵanyń ómirin baıandaýmen shektelmeı, búgingi balaǵa oı salatyn tárbıelik mazmun qalyptastyrýǵa umtylady. Ǵanı Qalmahanov fılm tiliniń qarapaıym ári túsinikti ekenin de týyndynyń utymdy tustarynyń biri retinde atady. Onyń pikirinshe, múltfılmniń ıdeıalyq jáne kórkemdik múmkindigi ony serıal formatyna deıin damytýǵa negiz bola alady. Sondaı-aq sarapshy fılm ataýyn qaıta qarastyrý jóninde usynys bildirip, «Danalyq álippesi», «Tarıhı tulǵanyń taǵylymy» nemese «Ómir ónegesi» sekildi balamalardy usyndy. Bul pikir týyndyny odan ári jetildirý barysynda onyń mazmunyna, maqsatty aýdıtorıasyna jáne uzaq merzimdi damý baǵytyna qatysty kásibı talqylaýdyń mańyzyn kórsetedi.
Múltfılmnen ınteraktıvti tanymǵa deıin
Kórsetilimnen keıin balalarmen ınteraktıvti oıyndar uıymdastyrylyp, múltfılm mazmuny boıynsha jalpy talqylaýlar ótti. Sharadaǵy bul bólim is-sharanyń tárbıelik jáne tanymdyq baǵytyn tolyqtyrdy. Balalar ekrannan kórgen oqıǵalaryn talqylaý arqyly keıipkerlerdiń áreketterin saralap, eńbek, bilim, meıirim men izgilik uǵymdarynyń maǵynasyn túsinýge múmkindik aldy. Osyndaı ınteraktıvti tásilder kórermendi daıyn aqparatty qabyldaýshy deńgeıinde qaldyrmaı, ony oılanýǵa, suraq qoıýǵa jáne óz pikirin bildirýge yntalandyrady.
Mýzeılik bilim berýde múltfılmdi talqylaý, suraq-jaýap jáne tanymdyq oıyndarmen ushtastyrýdyń mańyzy zor. Sebebi tarıhı tulǵanyń ómiri týraly aqparat balanyń óz tájirıbesimen baılanystyrylǵanda ǵana onyń tárbıelik áleýeti arta túsedi. Osy jaǵynan alǵanda, tanystyrylym tek jańa anımasıalyq ónimdi kórsetý sharasy emes, mýzeıdiń balalar aýdıtorıasymen jumys isteýiniń zamanaýı úlgisin baıqatqan tanymdyq kezdesý boldy. Suraq-jaýap baǵyty boıynsha qatysqan oqýshylarǵa kitaptar syıǵa berildi.
Jasandy ıntellekt jáne mýzeı qyzmetiniń jańa múmkindikteri
Qazirgi kezeńde mýzeılerdiń mindeti tarıhı jádigerlerdi saqtaý jáne ǵylymı zertteýmen ǵana shektelmeıdi. Mádenı murany qoǵamǵa, ásirese jas urpaqqa túsinikti ári qoljetimdi túrde jetkizý de mańyzdy baǵytqa aınaldy. Bul mindetti júzege asyrýda sıfrlyq komýnıkasıa, mýltımedıalyq ónimder men anımasıalyq jobalardyń múmkindigi keń. «Iasaýı atamyzdyń shyn qazynasy» múltfılmi osy baǵyttaǵy tájirıbelik bastamalardyń biri retinde baǵalanýy múmkin. Jasandy ıntellekt tehnologıalaryn paıdalaný shyǵarmashylyq jumystyń jańa múmkindikterin ashqanymen, mundaı jobalardyń negizgi ólshemi tehnologıanyń jańalyǵymen ǵana shektelmeýi kerek. Tarıhı derekterdiń durystyǵy, Iasaýı murasynyń mazmunyna sáıkestik, kórkemdik sapa jáne balalardyń jas ereksheligin eskerý qatar júrýi qajet.
Týyndyny odan ári damytý barysynda ony birneshe bólimnen turatyn anımasıalyq jobaǵa aınaldyrý, hıkmetterdegi qundylyqtardy jeke taqyryptar boıynsha ashý, mektepter men mýzeılerde tanymdyq kórsetilimder uıymdastyrý múmkindikterin qarastyrýǵa bolady. Bul usynystar múltfılmniń bir rettik tanystyrylymmen shektelmeı, turaqty aǵartýshylyq ónim retinde qalyptasýyna negiz bola alady.
Ulttyq qundylyqtar – urpaq tárbıesiniń ózegi
«Iasaýı atamyzdyń shyn qazynasy» múltfılminiń negizgi ıdeıasy – tarıhı tulǵanyń ómir joly arqyly bala sanasyna adamgershilik qundylyqtardy jetkizý. Eńbek pen bilimge umtylý, meıirimdi bolý jáne izgi is jasaý sekildi qarapaıym uǵymdar shyǵarmada tárbıelik baǵdar retinde usynylady.
Jobanyń mańyzy ulttyq murany tek ótkenniń esteligi retinde emes, qazirgi urpaqtyń dúnıetanymyna yqpal etetin tiri rýhanı qundylyq retinde tanytýymen aıqyndalady. Al jasandy ıntellekt pen anımasıa osy mazmundy balalarǵa jaqyn tilde jetkizýge múmkindik beredi. Tanystyrylym barysynda Iasaýıtaný ǵylymı ortalyǵy «Ǵylymı-jarıalanymdar jáne medıakommýnıkasıa» bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri Sultan Baıseıt múltfılmdi ázirleý barysynda qoldanylǵan ádister men shyǵarmashylyq tásilder týraly baıandady. Onyń tanystyrylymy anımasıalyq týyndyny jasaý úderisiniń qyr-syryn tanystyryp qana qoımaı, tarıhı-rýhanı murany zamanaýı sıfrlyq tehnologıalar arqyly nasıhattaýdyń múmkindikterin de kórsetti. Jobanyń ǵylymı-ádistemelik baǵytyn aıqyndaýǵa Iasaýıtaný ǵylymı ortalyǵynyń basshysy Saıpýlla Mollaqanaǵatuly keńesshilik etti. Al jobany iske asyrýǵa jetekshilik etken «Ǵylymı jarıalanymdar jáne medıakommýnıkasıa» bóliminiń basshysy Álıa Bildebekova múltfılmniń ıdeıalyq mazmunyn zamanaýı medıakommýnıkasıa múmkindikterimen ushtastyrýǵa basymdyq berdi. Joba Iasaýı murasyn zertteý men nasıhattaýdy jańa formatta damytýǵa baǵyttalǵan ujymdyq ǵylymı-shyǵarmashylyq jumystyń nátıjesi boldy.
Tanystyrylym barysynda aıtylǵan kásibı pikirler men balalardyń ınteraktıvti talqylaýǵa qatysýy mundaı jobalardy odan ári jetildirý úshin mazmundyq, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq baǵyttardy qatar qarastyrýdyń mańyzdy ekenin kórsetti.
Tarıhı muranyń ómirsheńdigi onyń kelesi urpaqqa qanshalyqty túsinikti ári áserli jetkizilýimen ólshenedi. Osy turǵydan alǵanda, Iasaýı taǵylymyn anımasıa arqyly tanytý ulttyq rýhanı qundylyqtardy zamanaýı tehnologıalarmen sabaqtastyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam.
