تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋگە قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى كونستيتۋسيالىق رەفورمانى قولداپ وتىر. ازاماتتار سونداي-اق ۇسىنىلعان وزگەرىستەردەن جەكە ءال-اۋقاتى مەن جالپى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىن كۇتەدى. بۇل تۋرالى ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ كونستيتۋسيالىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا حابارلادى.
جاندوس شايماردانوۆ اۋقىمدى رەفورما بويىنشا جۇمىس 2025 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالعانىن جانە ازاماتتاردان تىكەلەي كەرى بايلانىس الۋمەن قاتار جۇرگەنىن ەسكە سالدى.
ماسەلەن، كونستيتۋسيالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى باستالعان كەزدە ازاماتتار، زاڭگەر-عالىمدار، ساراپشىلار، ساياسي پارتيالاردان جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردان 2 مىڭنان استام باستاماشىل ۇسىنىستار كەلىپ تۇسكەن.
ق ر جاڭا كونستيتۋسياسى جوباسىنىڭ اشىق جاريالانۋى دا ەركىن قوعامدىق پىكىرتالاسقا ۇلاستى. eOtinish پلاتفورماسى ارقىلى وتىنىشتەر ءالى دە ءتۇسىپ جاتىر. ولاردىڭ سانى 4 مىڭنان استى.
«ازاماتتاردىڭ سۇراقتارى مەن باستامالارىن تۇتاستاي العاندا ءۇش نەگىزگى باعىت بويىنشا توپتاستىرۋعا بولادى، ولار جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمانىڭ سىندارلى جانە وڭ قابىلدانىپ جاتقانىن كورسەتەدى»، – دەپ اتاپ ءوتتى قسزي ديرەكتورى.
ونىڭ ايتۋىنشا، قوعامدا اتا زاڭدى قابىلداۋ تۇرعىسىندا كوزقاراس وزگەرىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ماسەلەن، ازاماتتاردىڭ ەداۋىر بولىگى ءۇشىن كونستيتۋسيا بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن رەتتەيتىن زاڭدى قۇجات رەتىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ قۇندىلىق باعدارلارىن، دامۋ پرينسيپتەرىن بەلگىلەيتىن نەگىزدەمەلىك ءماتىن رەتىندە قابىلدانىپ وتىر.
«ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە قاراساق، ولار كونستيتۋسيالىق نورمالاردىڭ قولدانبالى ماڭىزى بولادى، كۇندەلىكتى ومىرگە، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە جانە مەملەكەتتىك شەشىمدەردىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەدى دەپ كۇتۋدە»، - دەدى جاندوس شايماردانوۆ.
ول ۇسىنىستاردىڭ ەكىنشى توپتاماسىندا قۇقىق پەن ادىلەتتىلىكتىڭ ۇستەمدىگى قاعيداتتارىن نىعايتۋدىڭ، سونداي-اق ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىم مەن ءبارىنىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگىنىڭ نەگىزى رەتىندە «زاڭ جانە ءتارتىپ» ءتاسىلىن دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ وتىلگەنىن ايتتى.
«ازاماتتاردىڭ ەداۋىر بولىگى ءۇشىن اتا زاڭ ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ باسىمدىعىن قالاي بەكىتىپ، ولاردى قورعاۋدىڭ تۇسىنىكتى جانە ءبىرىڭعاي ەرەجەلەرىن قالىپتاستىراتىنى شەشۋشى مانگە يە. كونستيتۋسيا بۇل تۇرعىدا جەكە باس بوستاندىعى مەن ۇلتتىق مۇددەلەر اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتەتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرىلادى»، - دەدى قسزي ديرەكتورى.
سونىمەن بىرگە ول مۇددەلەر تەڭگەرىمى ماسەلەسى حالىقتى ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى تۇرعىسىنان عانا ەمەس، سونىمەن قاتار حالىقارالىق مىندەتتەمەلەر مەن ۇلتتىق زاڭناما تۇرعىسىنان دا تولعاندىراتىنىن ايتتى.
«سونداي-اق ءبىرقاتار ازاماتتار مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى تۋرالى ماسەلەگە نازار اۋدارۋدا. جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىندا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە ناقتى بەكىتىلگەن»، - دەپ اتاپ ءوتتى جاندوس شايماردانوۆ.
قسزي ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا، پىكىرتالاستىڭ تاعى ءبىر باعىتى – مەملەكەت پەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتىن بەكىتۋ.
«كوپتەگەن جىلدار بويى قوعامدا ءدىننىڭ مەملەكەتتەن ينستيتۋسيونالدىق تۇرعىدا بولۋگە دەگەن سۇرانىس قالىپتاستى. بۇل سۇرانىسقا جاۋاپ رەتىندە كونستيتۋسيا ءدىندى مەملەكەتتەن ءبولۋدى ۇسىنادى»، – دەدى ول.
جاڭا كونستيتۋسيانىڭ جوباسىندا زايىرلىلىق عىلىمعا، يننوۆاسياعا جانە ادامي كاپيتالدى قالىپتاستىرۋعا باسىمدىق بەرەتىن زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ قاجەتتى شارتى رەتىندە بەلگىلەندى.
«قوعامدىق پىكىر» ينستيتۋتى جاريالاعان الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋى ناتيجەلەرى ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 79%-ى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى ۋاقتىلى دەپ سانايتىنىن كورسەتىپ وتىر. ازاماتتاردىڭ ەداۋىر بولىگى كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەردى جەكە ءال-اۋقات پەن ءومىر ساپاسىنىڭ جاقسارۋىمەن تىكەلەي بايلانىستىرادى. رەسپوندەنتتەردىڭ 65%-ى ۇسىنىلعان وزگەرىستەر ولاردىڭ ومىرىنە وڭ اسەر ەتەتىنىنە سەنەدى»، - دەدى جاندوس شايماردانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى – رەسپوندەنتتەردىڭ 78%-ى كونستيتۋسيالىق رەفورماعا قولداۋ بىلدىرگەن.
«تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، كونستيتۋسيالىق رەفورما ازاماتتاردى كەڭىنەن تارتۋعا جانە قوعامدىق قولداۋعا نەگىزدەلگەن»، - دەپ قورىتىندىلادى قسزي ديرەكتورى.
