بۇگىن «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ورتالىق كەڭسەسىندە ۇلتتىق كەڭەس پرەزيديۋمى مەن پارتيانىڭ پارلامەنتتىك فراكسياسىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتتى، - دەپ حابارلايدى alnews.
وتىرىسقا «اق جول» دەمپارتياسىنان بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارى قاتىستى. سارسەنبىگە جوسپارلانعان دەمپارتيا ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ پلەنۋمى قارساڭىندا قاتىسۋشىلار رەسپۋبليكا كونستيتۋسياسىنىڭ جاڭا جوباسىن تالقىلاپ، پلەنۋمعا ۇسىنىلاتىن ورتاق ۇستانىمدى قالىپتاستىردى.
وتىرىستا پارتيانىڭ پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرامىنداعى جانە كونستيتۋسيالىق كوميسسياداعى جۇمىستارى، سونداي-اق قىزىلوردادا وتكەن قۇرىلتايدىڭ ناتيجەلەرى باياندالدى.
تەك پارلامەنتتىك رەفورما بويىنشا e-Gov جانە e-Otinish ارنالارى ارقىلى ازاماتتار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردەن 600-دەن استام ۇسىنىس تۇسكەنى، ال كونستيتۋسيالىق رەفورما بويىنشا 1600-دەن استام ۇسىنىس مەملەكەتتىك كەڭەسشى ە. ءقاريننىڭ جانىنداعى پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبىنا جولدانعانى اتاپ ءوتىلدى. «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى جۇمىس توبىنا 50-دەن استام ۇسىنىس جولداعان. كونستيتۋسيالىق كوميسسيا جۇمىسى باستالعالى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ازاماتتار مەن ۇيىمداردان 2000-نان استام ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەنى كورسەتىلدى. وسىلايشا، كونستيتۋسيا جوباسى «ءبىر اپتادا» دايىندالدى دەگەن پىكىرلەر نەگىزسىز دەپ باعالاندى: تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان قۇجات – جۇمىس توپتارىنىڭ جۇزدەگەن مۇشەسى مەن مىڭداعان ازاماتتاردىڭ ۇجىمدىق ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى.
تالقىلاۋعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى قازىبەك يسا، سەرىك ەرۋبايەۆ، ولجاس نۇرالدينوۆ، سونداي-اق ونلاين رەجيمدە وڭىرلەردەن اقجولدىق دەپۋتاتتار قاتىستى: الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي گوريانوي، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ەۆگەنيي كينسەل، جامبىل وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى — «اق جول» دەمپارتياسى فيليالىنىڭ ءتوراعاسى مۇحانبەتالى شالقاربەكوۆ پەن رۋسلان مىرقالىقوۆ، الماتى قالاسى بويىنشا «اق جول» دەمپارتياسى فيليالى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، كاسىپكەر اسحات قاباشيەۆ، سونداي-اق كاسىپكەر، ۇلىتاۋ وبلىسى بويىنشا پارتيا فيليالىنىڭ ءتوراعاسى اليبەك يسين.
تالقىلاۋ قىزىعۋشىلىقپەن ءوتتى، جالپى جوباعا، سونداي-اق جاڭا كونستيتۋسيانىڭ ءبىرقاتار تۇجىرىمدامالىق شەشىمدەرىنە (ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە كوشۋ، پارتيالىق تىزىمدەر، ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتىڭ ساباقتاستىعى جانە ت.ب.) قولداۋ ءبىلدىرىلدى.
قازىبەك يسا ءوز سوزىندە جاڭا كونستيتۋسيادا ۇلتتىق مۇددەلەر مەن قۇندىلىقتارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن، ونىڭ ىشىندە ەگەمەندىكتى قورعاۋ، مەملەكەتتىڭ ۋنيتارلىق سيپاتى مەن اۋماقتىڭ بولىنبەيتىندىگى، مەملەكەتتىڭ زايىرلى سيپاتى، وتباسى مەن نەكە ۇعىمىنىڭ جاڭا انىقتاماسى سياقتى ەرەجەلەر قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى. ول حالىق كەڭەسىن ەڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان رەتىندە بەكىتۋدىڭ، سونداي-اق ساياسي جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ەلەمەنت رەتىندە ۆيسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.
بارلىق ءسوز سويلەگەندەر ءبىر پالاتالى پارلامەنت، پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاۋ جانە مەملەكەتتىلىكتىڭ ۇلتتىق سيپاتى جونىندەگى ۇسىنىستار كوپتەگەن جىلدار بويى «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى تاراپىنان جاريالانىپ، قورعالىپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان كونستيتۋسيا جوباسىنداعى بۇل شەشىمدەر پارتيا باسىمدىقتارىنا سايكەس قولداۋ تاپتى.
سونىمەن قاتار، جەكەلەگەن ەسكەرتۋلەر ايتىلدى. ەۆگەنيي كينسەل ءبىر قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن ادامدى ەكى رەت جازالاۋعا بولمايتىنى تۋرالى نورماعا نازار اۋدارىپ، قۇقىق بۇزۋشىلىق تەك جەكە تۇلعالار عانا ەمەس، زاڭدى تۇلعالار دا جاساي الاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ۇسىنىس كاسىپكەرلەرگە قاتىستى ماڭىزدى دەپ سانالدى. وسىعان بايلانىستى نورمادا «تۇلعالار» دەپ، جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردى قوسا كورسەتۋدى ۇسىندى.
شىڭعىس رياحانوۆ كونستيتۋسياعا ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىق پەن بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋ قاعيداتتارىن ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل جانە باسقا دا رەداكسيالىق سيپاتتاعى ۇسىنىستار كونستيتۋسيالىق كوميسسيانىڭ حاتشىلىعىنا جولدانادى.
پىكىرتالاستىڭ قورىتىندىسىندا جاڭا كونستيتۋسيانىڭ پرەامبۋلى تاريحي ساباقتاستىق قاعيداتىنا سۇيەنە وتىرىپ، مەملەكەتتىلىكتىڭ دۇرىس باستاۋىن ايقىندايتىنى اتاپ ءوتىلدى. بۇعان دەيىن قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاريحىن تەك 1991 جىلدان باستاۋعا تالپىنىستار بولعان. 2016 جىلى ءبىلىم مينيسترلىگى «قازاقستان تاريحى» پانىنەن بۇرىنعى تاريحي كەزەڭدەردى الىپ تاستاۋدى ۇسىنعان كەزدە «اق جول» فراكسياسى بۇل باستامانى قولداماي، مەملەكەتتىلىكتىڭ مىڭجىلدىق تامىرلارى – التىن وردا مەن قازاق حاندىعىن قامتيتىنىن ەسكەرتتى (https://akzhol.kz/kk/initiated-bills/migrated_3391). ناتيجەسىندە باستاما قابىلدانبادى. جاڭا كونستيتۋسيادا تاريحي ساباقتاستىق قاعيداتى نەگىزگى ۇستانىمداردىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتىلگەن.
پارلامەنت اتاۋىنا قاتىستى ماسەلە پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبىندا تالقىلانعان كەزدە، ۇلى دالانىڭ دالا دەموكراتياسى داستۇرلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، بۇل اتاۋدى قولدانۋدى تەك «اق جول» دەمپارتياسى قولداعانى اتاپ ءوتىلدى.
ءسوز بوستاندىعى نورماسىنا قاتىستى پىكىرتالاستا ماجىلىستەگى ارىپتەس سنەجاننا يماشيەۆا ءسوز بوستاندىعى ازاماتتاردىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىنە نۇقسان كەلتىرمەۋى ءتيىس دەگەن تالاپتى بەكىتۋدى ۇسىنعانى ايتىلدى. پارتيا بۇل ۇستانىمدى قولدايدى، ويتكەنى وتكىر پىكىرتالاستار دالەلدەرگە نەگىزدەلۋى ءتيىس جانە جەكە باسقا قاتىستى قورلاۋعا جول بەرىلمەۋى كەرەك.
ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ، جەكە مەنشىك ينستيتۋتىن، سونىڭ ىشىندە بانك قۇپياسىن قورعاۋ ماسەلەلەرى دە تالقىلاندى. 2025 جىلعى قازاندا بۇل ماسەلە بويىنشا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانعانىن ەسكە سالدى (https://akzhol.kz/kk/initiated-bills/memorgandard-bank-piiasn-bzu-zhnnde-talab-zasz). بانك وپەراسيالارى، شوتتار جانە قارجىلىق اكتيۆتەر جەكە مەنشىكتىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى جانە كونستيتۋسيامەن قورعالۋى ءتيىس.
ءار ءتۇرلى ەرەكشە اۋماقتاردىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستارعا دا توقتالىپ، ولاردىڭ تاۋەلسىزدىك پەن اۋماقتىق تۇتاستىققا قاتەر توندىرمەيتىنى، نەمەسە بۇل تۇسىنبەۋشىلىكتەن تۋىنداعانى، نەمەسە ادەيى ارانداتۋشىلىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل اۋماقتاردا قولدانىستاعى زاڭنامادا رەتتەلمەگەن تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىقتار ەنگىزىلەدى. مىسال رەتىندە احقو تاجىريبەسى كەلتىرىلدى، وندا ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيم ارقاسىندا كوپتەگەن فينتەح-جوبالار تارتىلدى. 2018 جىلى قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتالاردىڭ اينالىمى مەن رەتتەلۋ قاجەتتىلىگى دەپۋتاتتىق ساۋال ارقىلى كوتەرىلگەن، الايدا سول كەزدە ۇلتتىق بانك ولاردىڭ اينالىمىنا تىيىم سالعان. سونىڭ سالدارىنان قازاقستان زاماناۋي قارجى تەحنولوگيالارىن دامىتۋدا شامامەن سەگىز جىلعا ارتتا قالدى.
سول سياقتى الاتاۋ اۋماعى دا ەرەكشە مارتەبەگە لايىق، ويتكەنى وندا ۋربانيستيكا، ينفراقۇرىلىم جانە يننوۆاسيالار سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ جوسپارلانعان. پارتيادا پيلوتسىز ۇشۋ جۇيەلەرىنىڭ تانىستىرىلىمى وتكەن (كولساي، شارىن شاتقالى جانە باسقا تۋريستىك نىسانداردى دامىتۋعا ارنالعان) (https://akzhol.kz/kk/blog/azhol-dempartiiasn-ortal-kesesnde-azastan-respublikasnda-pilotsz-aviaciial-zhjelerd-damtu-tarbnda-dgelek-stel-tt). ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، الەمدە جىل سايىن 3000-نان استام جاڭا تاۋار مەن تەحنولوگيا ءتۇرى پايدا بولادى، ولاردى جالپى زاڭناما اياسىندا جەدەل رەتتەۋ وتە قيىن. سوندىقتان ەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارمەن ءبىر تولقىندا دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ەكسپەريمەنتتىك اۋماقتار قاجەت.
ەرەكشە ايماقتار تۋرالى نورما رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ وزگەرمەيتىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
قىزۋ تالقىلاۋ ناتيجەسىندە پارلامەنتتەگى جانە جەرگىلىكتى ءماسليحاتتارداعى «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكسيالارى اتىنان پارتيانىڭ الداعى پلەنۋمىندا ۇلتتىق كەڭەسكە جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىن قولداۋدى جانە رەفەرەندۋمعا دايىندىق كەزەڭىندە ونى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا بارىنشا بەلسەندى قاتىسۋدى ۇسىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
