Táýelsiz áleýmettik zertteýge qatysqan qazaqstandyqtardyń basym kópshiligi Konstıtýsıalyq reformany qoldap otyr. Azamattar sondaı-aq usynylǵan ózgeristerden jeke ál-aýqaty men jalpy ómir súrý sapasynyń jaqsarýyn kútedi. Bul týraly QR Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategıalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Jandos Shaımardanov Konstıtýsıalyq komısıanyń kezekti otyrysynda habarlady.
Jandos Shaımardanov aýqymdy reforma boıynsha jumys 2025 jyldyń qazan aıynda bastalǵanyn jáne azamattardan tikeleı keri baılanys alýmen qatar júrgenin eske saldy.
Máselen, Konstıtýsıalyq komısıanyń jumysy bastalǵan kezde azamattar, zańger-ǵalymdar, sarapshylar, saıası partıalardan jáne úkimettik emes uıymdardan 2 myńnan astam bastamashyl usynystar kelip túsken.
QR jańa Konstıtýsıasy jobasynyń ashyq jarıalanýy da erkin qoǵamdyq pikirtalasqa ulasty. eOtinish platformasy arqyly ótinishter áli de túsip jatyr. Olardyń sany 4 myńnan asty.
«Azamattardyń suraqtary men bastamalaryn tutastaı alǵanda úsh negizgi baǵyt boıynsha toptastyrýǵa bolady, olar júrgizilip jatqan reformanyń syndarly jáne oń qabyldanyp jatqanyn kórsetedi», – dep atap ótti QSZI dırektory.
Onyń aıtýynsha, qoǵamda Ata zańdy qabyldaý turǵysynda kózqaras ózgerip kele jatqany baıqalady. Máselen, azamattardyń edáýir bóligi úshin Konstıtýsıa bılik organdarynyń ókilettikterin retteıtin zańdy qujat retinde ǵana emes, sonymen qatar memlekettiń qundylyq baǵdarlaryn, damý prınsıpterin belgileıtin negizdemelik mátin retinde qabyldanyp otyr.
«Azamattardyń ótinishterine qarasaq, olar konstıtýsıalyq normalardyń qoldanbaly mańyzy bolady, kúndelikti ómirge, áleýmettik ádilettilikke jáne memlekettik sheshimderdiń sapasyna áser etedi dep kútýde», - dedi Jandos Shaımardanov.
Ol usynystardyń ekinshi toptamasynda quqyq pen ádilettiliktiń ústemdigi qaǵıdattaryn nyǵaıtýdyń, sondaı-aq ınstıtýttarǵa degen senim men báriniń zań aldyndaǵy teńdiginiń negizi retinde «Zań jáne Tártip» tásilin dáıekti túrde júzege asyrýdyń mańyzdylyǵy atap ótilgenin aıtty.
«Azamattardyń edáýir bóligi úshin Ata Zań adamnyń quqyqtary men bostandyqtarynyń basymdyǵyn qalaı bekitip, olardy qorǵaýdyń túsinikti jáne biryńǵaı erejelerin qalyptastyratyny sheshýshi mánge ıe. Konstıtýsıa bul turǵyda jeke bas bostandyǵy men ulttyq múddeler arasyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etetin qural retinde qarastyrylady», - dedi QSZI dırektory.
Sonymen birge ol múddeler teńgerimi máselesi halyqty adam quqyqtary men bostandyqtary turǵysynan ǵana emes, sonymen qatar halyqaralyq mindettemeler men ulttyq zańnama turǵysynan da tolǵandyratynyn aıtty.
«Sondaı-aq birqatar azamattar memlekettik tildiń mártebesi týraly máselege nazar aýdarýda. Jańa Konstıtýsıa jobasynda qazaq tili memlekettik til retinde naqty bekitilgen», - dep atap ótti Jandos Shaımardanov.
QSZI dırektorynyń aıtýynsha, pikirtalastyń taǵy bir baǵyty – memleket pen bilim berý júıesiniń zaıyrly sıpatyn bekitý.
«Kóptegen jyldar boıy qoǵamda dinniń memleketten ınstıtýsıonaldyq turǵyda bólýge degen suranys qalyptasty. Bul suranysqa jaýap retinde Konstıtýsıa dindi memleketten bólýdi usynady», – dedi ol.
Jańa Konstıtýsıanyń jobasynda zaıyrlylyq ǵylymǵa, ınovasıaǵa jáne adamı kapıtaldy qalyptastyrýǵa basymdyq beretin zamanaýı bilim berý júıesin damytýdyń qajetti sharty retinde belgilendi.
«Qoǵamdyq pikir» ınstıtýty jarıalaǵan áleýmettaný zertteýi nátıjeleri saýalnamaǵa qatysqandardyń 79%-y júrgizilip jatqan reformalardy ýaqtyly dep sanaıtynyn kórsetip otyr. Azamattardyń edáýir bóligi konstıtýsıalyq ózgeristerdi jeke ál-aýqat pen ómir sapasynyń jaqsarýymen tikeleı baılanystyrady. Respondentterdiń 65%-y usynylǵan ózgerister olardyń ómirine oń áser etetinine senedi», - dedi Jandos Shaımardanov.
Onyń aıtýynsha, saýalnamaǵa qatysqandardyń basym kópshiligi – respondentterdiń 78%-y konstıtýsıalyq reformaǵa qoldaý bildirgen.
«Táýelsiz áleýmettik zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, konstıtýsıalyq reforma azamattardy keńinen tartýǵa jáne qoǵamdyq qoldaýǵa negizdelgen», - dep qorytyndylady QSZI dırektory.
