Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy qarym-qatynas qazirgi tańda buryn-sońdy bolmaǵan joǵary deńgeıge kóterildi. Astana Beıjińmen máńgilik jan-jaqty strategıalyq seriktestikti dáıekti túrde nyǵaıtýǵa, ony jańa mazmunmen tolyqtyryp, yntymaqtastyqqa jańa jol ashýǵa ázir. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Sınhýa agenttigine bergen jazbasha suhbatynda osylaı dedi.
Prezıdent Qytaı men Qazaqstandy ortaq shekara men san ǵasyrlyq tatý kórshilik tarıhy baılanystyratynyn atap ótti.
«Qazaq halqy «Joly birdiń – júgi bir» deıdi. Eki el arasyndaǵy dál osyndaı qarym-qatynas halyqtarymyzdyń túpki múddelerine saı keledi ári búkil Eýrazıa keńistigindegi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etetin mańyzdy faktor sanalady», – dedi ol.
«Strategıalyq seriktestigimizdiń shyn máninde jan-jaqty sıpat alǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Ol saýda, ınvestısıa, energetıka men kólikten bastap, ónerkásiptik kooperasıa, aýyl sharýashylyǵy, sıfrlandyrý, medısına, ǵylym, bilim jáne mádenıetke deıingi barlyq negizgi salany qamtyp otyr», – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev ekijaqty saýda jańa rekordtyq kórsetkishke jetkenine toqtaldy. Qytaı Qazaqstannyń syrtqy saýda seriktesteri arasynda birinshi orynda tur. Taǵy bir strategıalyq baǵyt – kólik jáne logıstıka. Qazaqstan – Shyǵys pen Batysty toǵystyryp jatqan óńir. «Qytaılyq seriktesterimizben birge osy geografıalyq artyqshylyqty Eýrazıa aýqymyndaǵy zamanaýı kólik-logıstıka ınfraqurylymyna aınaldyryp kelemiz», – dedi ol. – «Bir beldeý, bir jol» megajobasyn damytý, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdaryn ilgeriletý, jańa temirjol jelilerin salý, qurǵaq porttar men logıstıkalyq termınaldardy keńeıtý, shekaralyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý Azıa men Eýropa arasyndaǵy kólik baılanystarynyń múlde jańa júıesin qalyptastyryp keledi».
Qazaqstan basshysynyń aıtýynsha, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn, ıaǵnı, búginde Qytaı men Eýropa arasyndaǵy kólik qatynasynyń asa mańyzdy býynyna aınalyp kele jatqan Orta dálizdi damytý – yntymaqtastyq aıasyndaǵy basymdyqtardyń biri. «Ortaq mindetimiz – osy baǵyttyń básekege qabilettiligin barynsha arttyrý. Sondyqtan «aqyldy keden» júıesin engizýge, qujat aınalymyn sıfrlandyrýǵa, aqparattyq júıelerdi ózara úılestirý men shekaralyq rásimderdi avtomattandyrýǵa aıryqsha mán beremiz», – dedi Memleket basshysy.
«Qazaqstan men Qytaı arasynda yqpaldastyqtyń jańa belesi bastaldy. Búginde yntymaqtastyq naqty sektordaǵy dástúrli baǵyttardan bastap, sıfrlyq ekonomıka salasyndaǵy seriktestikke deıingi keń aýqymdy qamtıdy», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
2026 jyl Qazaqstanda Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly bolyp jarıalandy. «Jýyrda Jasandy ıntellekt jónindegi dúnıejúzilik konferensıaǵa qatysý úshin Shanhaıǵa barǵan saparymda Qytaıdyń jetekshi tehnologıalyq kompanıalarynyń basshylarymen mazmundy kezdesýler ótkizdim. Sıfrlyq ekonomıka, zıatkerlik óndiris, elektrondyq komersıa, ǵylymı zertteýler jáne kadr daıarlaý salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrýǵa qos tarap ta múddeli. Dál osy tehnologıalyq yntymaqtastyq qazaq-qytaı qarym-qatynasynyń jańa kezeńindegi mańyzdy baǵyttardyń birine aınalýy múmkin», – dedi ol.
Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellekt búkil adamzattyń ıgiligine qyzmet etýge tıis ekenin atap ótti. Memleket zamanaýı tehnologıalarǵa, bilim men esepteý resýrstaryna ádil qol jetkizýi qajet. «Bul máselede bizdiń ustanymymyz Qytaıdyń kózqarasymen úndesedi. Bıyl shilde aıynda Shanhaıda Qazaqstan Jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi dúnıejúzilik uıymnyń (WAICO) negizin qalaǵan 29 memlekettiń qataryna qosyldy. Bul – jasandy ıntellekt salasynda memleketterdiń kúsh-jigerin úılestiretin ashyq ári tıimdi halyqaralyq júıe qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam», – dedi ol.
Qazaqstan men Qytaı halyqaralyq arenada da belsendi ári qarqyndy yqpaldastyq ornatyp otyr. «Biz Birikken Ulttar Uıymynyń ortalyq rólin nyǵaıtý, halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn qorǵaý, medıasıa men shynaıy kópjaqtylyqty ilgeriletý, sondaı-aq qaqtyǵystardy beıbit jolmen retteý máseleleri boıynsha uqsas ustanymdardy basshylyqqa alamyz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstannyń «Birtutas Qytaı» saıasatyn berik ustanatynyn jáne memleketterdiń aýmaqtyq tutastyǵy qaǵıdatynyń buzylýyna qarsy ekenin atap ótti. Qazaqstan BUU, SHYU jáne AÓSSHK aıasynda Qytaımen ózara úılesimdi jumysty jalǵastyrady. Sondaı-aq «Ortalyq Azıa – Qytaı» formatyndaǵy yntymaqtastyqty tolyq qoldaıdy.
Prezıdent bıyl Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qurylǵanyna 25 jyl tolǵanyna nazar aýdardy. Onyń paıymdaýynsha, Uıym eń basty qundylyǵy – ózara senimge, teń quqyq pen dıalogqa, mádenı áralýandyqty qurmetteýge jáne birlesken damýǵa umtylatyn «Shanhaı rýhyn» saqtap qaldy. Qazaqstan Prezıdenti bul qaǵıdattardy halyqaralyq yntymaqtastyqtyń ózindik «standarty» retinde baǵalaıtynyn aıtty.
Qasym-Jomart Toqaev kelesi jyly Qazaqstan men Qytaı arasynda dıplomatıalyq qatynastardyń ornaǵanyna 35 jyl tolatynyna toqtaldy. Bul rette saıası jáne ekonomıkalyq baılanystarmen qatar, eki el azamattary arasyndaǵy tikeleı qarym-qatynastar da belsendi damyp keledi. 2026 jyly Qazaqstan men Qytaıdyń «Mádenıet jylyn» ótkizýi osy úrdistiń jarqyn dáleli boldy.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, búginde Qytaıda ondaǵan myń qazaqstandyq stýdent bilim alyp jatyr. Sonymen qatar Qazaqstan ýnıversıtetterin tańdaıtyn Qytaı azamattarynyń sany da artyp keledi. Qazaqstanda Qytaıdyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń fılıaldary, «Lý Ban sheberhanalary» tabysty jumys istep jatyr. Akademıalyq utqyrlyq, sondaı-aq, joǵary oqý oryndary arasyndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamalary da keńeıe túsýde.
Ózara vızasyz rejımniń engizilýi týrızm salasynyń damýyna aıtarlyqtaı serpin berdi. Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, 2025 jyly Qazaqstanǵa kelgen qytaılyq týrıser sany 962 myń adamǵa jetti. Bul 2024 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 47 paıyzǵa kóp.
«Qytaılyq dostarymyzǵa Qazaqstanda etene tanysatyn dúnıe jetkilikti. Zamanaýı elordamyz ben kóne Túrkistandy, Almatynyń asqarlary men Mańǵystaýdyń biregeı bederin, Uly dala men Uly Jibek jolynyń murasyn, mýzykamyzdy, ulttyq dám men aspaptarymyzdy, qonaqjaı qalpymyzdy kórsetkimiz keledi. Sonymen qatar Qazaqstan da ejelgi órkenıet eli ári búginde damý jolynda tańǵalarlyq úlgi kórsetip otyrǵan Qytaıdy zor qyzyǵýshylyqpen tanyp-bilip keledi», – dep sózin túıindedi Prezıdent.
